Περίοδος διακοπών για πολλούς Έλληνες εργαζόμενους, διακοπών που όμως; Βρισκόμαστε στα μέσα Ιουλίου, στην καρδιά της τουριστικής σεζόν, και η εικόνα στους ελληνικούς προορισμούς έχει κάτι το οικείο και κάτι το πρωτόγνωρο ταυτόχρονα. Τα καταλύματα δουλεύουν, τα αεροδρόμια καταγράφουν αυξημένη κίνηση και οι εισπράξεις τρέχουν. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις αυξήθηκαν κατά 36,9% στο τετράμηνο Ιανουαρίου Απριλίου 2026 και έφτασαν τα 2,79 δισ. ευρώ, με την εισερχόμενη κίνηση να ενισχύεται κατά 27,1%. Και όμως, κάτι λείπει από το κάδρο. Λείπει ο Έλληνας. Όποιος περπατήσει σε νησιωτικό λιμάνι ή σε παραλιακή κωμόπολη θα διαπιστώσει ότι η ελληνική οικογένεια, ο παραδοσιακός κορμός της εγχώριας ζήτησης, είναι φέτος πιο δυσεύρετη από ποτέ. Η αίσθηση αυτή δεν είναι εντύπωση. Είναι μετρήσιμη μετατόπιση, και τα νούμερα δείχνουν ότι ο Έλληνας ταξιδιώτης δεν εξαφανίστηκε…. Απλώς μετακόμισε.
Το ιστορικό υψηλό της εξόδου
Διαβάζοντας μια πρόσφατη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ ((Ινστιτούτο του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων) για την εξερχόμενη ταξιδιωτική κίνηση αποτυπώνει μια χρονιά ρεκόρ. Οι ταξιδιωτικές δαπάνες των κατοίκων Ελλάδας στο εξωτερικό σημείωσαν το 2025 ιστορικό υψηλό 3,3 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 19% σε σχέση με τα 2,8 δισ. ευρώ του 2024 (insete.gr, Ιούνιος 2026). Οι αναχωρήσεις αυξήθηκαν κατά 8% και ξεπέρασαν τα 7,2 εκατομμύρια. Το κρίσιμο στοιχείο όμως δεν είναι ο όγκος αλλά η κατεύθυνση. Οι χώρες της Ευρωζώνης απορροφούν πλέον το 41% των συνολικών αναχωρήσεων, από 40% το 2024 και μόλις 28% το 2019, παρότι ένα ταξίδι στη ζώνη του ευρώ κοστίζει κατά μέσο όρο 2,6 φορές περισσότερο από ένα ταξίδι σε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκτός ευρώ. Η Βουλγαρία και η Τουρκία, οι παραδοσιακά οικονομικές επιλογές της εγχώριας αγοράς, χάνουν μερίδιο, ενώ η Ιταλία παραμένει πρώτη προτίμηση ενώ ιδιαίτερα ισχυρή άνοδο καταγράφουν η Κύπρος και η Γαλλία. Ο Έλληνας δηλαδή δεν στράφηκε στο εξωτερικό επειδή βρήκε κάτι φθηνότερο. Στράφηκε σε κάτι ακριβότερο, και το πλήρωσε.
Τα 97 ευρώ που αλλάζουν την ανάγνωση
Εδώ βρίσκεται το εύρημα που μετατρέπει μια στατιστική παρατήρηση σε ερώτημα πολιτικής. Για πρώτη φορά, η Μέση Δαπάνη ανά Διανυκτέρευση των κατοίκων Ελλάδας που ταξίδεψαν σε προορισμούς της Ευρωζώνης διαμορφώθηκε στα 97 ευρώ, έναντι 87 ευρώ που δαπανούν κατά μέσο όρο οι επισκέπτες από τις ίδιες χώρες όσο μένουν στην Ελλάδα. Η διαφορά ανέρχεται σε 12%, περίπου 10 ευρώ ανά διανυκτέρευση. Ο Έλληνας που κάποτε θεωρούνταν ο φειδωλός ταξιδιώτης της Ευρώπης ξοδεύει σήμερα στο Μιλάνο και στη Βιέννη περισσότερα από όσα ξοδεύει ο Ιταλός και ο Αυστριακός στη Σαντορίνη! Φοβερό εύρημα γιατί μέχρι σήμερα κυριαρχούσε η εντύπωση πως ο Έλληνας ήταν ο «φτωχός» τουρίστας… αντιθέτως ο Έλληνας τουρίστας ξόδευε για τις διακοπές του και μάλλον συνεχίζει να το κάνει… εκτός Ελλάδος όμως.
Το ΙΝΣΕΤΕ αποδίδει την εξέλιξη τόσο στην ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης ενός τμήματος των Ελλήνων ταξιδιωτών όσο και στις πληθωριστικές πιέσεις που επηρεάζουν το κόστος των ταξιδιών στην Ευρώπη. Υπάρχει όμως και μια τρίτη ανάγνωση, που προκύπτει από τη συμπεριφορά και όχι από τις δηλώσεις. Όποιος διαθέτει 97 ευρώ την ημέρα για διακοπές έχει επιλογή. Και η επιλογή του είναι ετυμηγορία για τη σχέση αξίας και τιμής του εγχώριου προϊόντος. Η ίδια η μελέτη σημειώνει ότι η μεγαλύτερη συγκέντρωση των εξερχόμενων ταξιδιών παρατηρείται στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο, δηλαδή ακριβώς την περίοδο των θερινών διακοπών, κάτι που οι συντάκτες της συνδέουν πιθανώς με το αυξημένο κόστος των ελληνικών διακοπών. Ο Έλληνας δεν φεύγει τον Νοέμβριο για city break. Φεύγει τον Αύγουστο, τη στιγμή που η ελληνική αγορά τιμολογείται στο ανώτατο σημείο της.
Τι γίνεται με αυτούς που μένουν πίσω;
Η έξοδος προς την Ευρώπη είναι η μία όψη. Η άλλη είναι σκληρότερη. Σύμφωνα με κυλιόμενη έρευνα καταναλωτών του ΙΕΛΚΑ, το 50% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να κάνει διακοπές το καλοκαίρι, το 34% θα κάνει περιορισμένες διακοπές, το 14% θα ταξιδέψει όπως κάθε χρόνο και μόλις το 2% δηλώνει ότι θα κάνει περισσότερες ημέρες. Η έρευνα, που διεξήχθη τον Μάιο του 2026 σε δείγμα 700 καταναλωτών, αποδίδει την τάση εξοικονόμησης κυρίως στο μειωμένο διαθέσιμο εισόδημα και στο αυξημένο κόστος μετακίνησης, διαμονής και διατροφής.
Το κόστος αυτό έχει συγκεκριμένο στατιστικό αποτύπωμα. Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε τον Μάιο του 2026 ετήσιο πληθωρισμό 5,2%, όμως στην ομάδα Ξενοδοχεία – Καφέ - Εστιατόρια η αύξηση έφτασε το 8,5%. Ο παραθεριστής δεν πληρώνει ακριβότερα μόνο το δωμάτιο αλλά ολόκληρη την αλυσίδα της διαμονής, από το εισιτήριο του πλοίου έως το τραπέζι της ταβέρνας. Το αποτέλεσμα φαίνεται ήδη στα ευρωπαϊκά συγκριτικά στοιχεία. Σύμφωνα με τη Eurostat, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις εννέα χώρες της Ένωσης που κατέγραψαν μείωση διανυκτερεύσεων στο πρώτο τρίμηνο του 2026, έστω οριακή, της τάξης του 0,4%, σε μια περίοδο που δεν στηρίζεται από τον εισερχόμενο τουρισμό αλλά κυρίως από την εγχώρια ζήτηση. Η εικόνα που προκύπτει είναι μια αγορά κομμένη στα δύο. Όσοι έχουν τη δυνατότητα αγοράζουν Ευρώπη. Όσοι δεν την έχουν μένουν σπίτι. Και ο ενδιάμεσος, η ελληνική οικογένεια που γέμιζε επί δεκαετίες τα ενοικιαζόμενα δωμάτια και τους δευτερεύοντες προορισμούς, συμπιέζεται και από τις δύο πλευρές.
Η εγχώρια αγορά δεν είναι υπόλοιπο του εισερχόμενου τουρισμού, είναι ο σταθεροποιητής του συστήματος. Γεμίζει τις ενδιάμεσες περιόδους, στηρίζει τους προορισμούς που δεν βλέπουν charter και λειτουργεί ως δικλείδα ασφαλείας σε χρονιές γεωπολιτικής αβεβαιότητας, όπως αποδεικνύεται και φέτος. Επιπλέον, το μήνυμα της σχέσης αξίας και τιμής δεν αφορά μόνο τον Έλληνα. Η μέση διάρκεια παραμονής του εισερχόμενου τουρισμού έχει υποχωρήσει στις 6,1 διανυκτερεύσεις από 7,4 πριν από την πανδημία, μείωση 17,2%, ενώ το ίδιο το ΙΝΣΕΤΕ κατατάσσει τη σχέση τιμής και αξίας στους παράγοντες που θα καθορίσουν τη θέση της χώρας τα επόμενα χρόνια. Ο ξένος επισκέπτης απαντά στην ακρίβεια κόβοντας ημέρες. Ο Έλληνας απαντά αλλάζοντας χώρα. Η διαφορά είναι ότι ο Έλληνας το βλέπει πρώτος, γιατί συγκρίνει με το πορτοφόλι του και όχι με το πακέτο του tour operator.
Όπως και να έχει πάντως, η απάντηση στο φαινόμενο αυτού του τουριστικού μετασχηματισμού δεν μπορεί να είναι εκκλήσεις «πατριωτικού» παραθερισμού. Το ζητούμενο είναι θεσμικό. Πρώτον, η εγχώρια αγορά χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ως στρατηγική αγορά, με συστηματική στατιστική παρακολούθηση αντίστοιχη εκείνης του εισερχόμενου τουρισμού, ώστε η μετατόπισή της να μετριέται πριν γίνει μη αναστρέψιμη. Δεύτερον, η σχέση αξίας και τιμής απαιτεί μετρήσιμες παρεμβάσεις εκεί όπου η πολιτεία έχει λόγο, όπως για παράδειγμα στο κόστος της ακτοπλοϊκής σύνδεσης, στη φορολογική επιβάρυνση διαμονής και εστίασης και στη διαφάνεια της τιμολόγησης κατά την αιχμή της σεζόν. Ο ελληνικός τουρισμός κέρδισε τη διεθνή αγορά. Το 2026 δείχνει ότι κινδυνεύει να χάσει τη δική του. Και καμία αγορά δεν είναι τόσο δύσκολο να ανακτηθεί όσο εκείνη που γνωρίζει το προϊόν από μέσα…
